Propolis w kosmetykach  – właściwości i działanie

Ostatnio nawiązałam do kosmetyków koreańskich i jako jedną z par składników aktywnych wskazałam Propolis/Niacinamide. Chociaż propolis w kosmetykach polskich nie jest jakoś szczególnie popularny jednak na rynku są dostępne kremy i sera na bazie tego składnika.

Propolis, nazywany także kitem pszczelim, to naturalna substancja pozyskiwana przez pszczoły z żywic drzew, wosków i własnych enzymów. Od lat stanowi obiekt intensywnych badań naukowych ze względu na bogaty skład chemiczny i szerokie spektrum działania biologicznego. Współczesne publikacje naukowe wskazują, że propolis jest jednym z najbardziej wszechstronnych naturalnych składników aktywnych wykorzystywanych we współczesnych kosmetykach.

Skład chemiczny propolisu, a jego aktywność biologiczna

Zarówno skład, kolor, zapach, jak i właściwości biologiczne propolisu zależą od gatunków roślin, jakie są dostępne w danym momencie dla pszczół. Propolis charakteryzuje się dużą zmiennością składu co sprawia problem przy standaryzacji surowca. Mimo tej różnorodności w większości próbek dominują: flawonoidy (m.in. pinocembryna, galangina, pinostrobina, kwercetyna, naryngenina, chryzyna), kwasy fenolowe i ich estry, w tym ważny z punktu widzenia aktywności CAPE – caffeic acid phenethyl ester, terpenoidy, woski i żywice, olejki eteryczne.

To właśnie frakcja polifenolowa odpowiada za silne działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe propolisu. Badania dostępne w literaturze podkreślają, że substancje te wykazują zdolność modulowania procesów immunologicznych skóry, neutralizowania wolnych rodników i udziału w regeneracji tkanek.

Działanie propolisu na skórę – współczesne dowody naukowe

1. Działanie przeciwzapalne

Propolis wykazuje aktywność przeciwzapalną. Ekstrakty propolisu oraz związek CAPE hamują wydzielanie cytokin prozapalnych (m.in. TNF-α, IL-6), co potwierdzono w badaniach na ludzkich fibroblastach i liniach komórkowych skóry. To kluczowe działanie w pielęgnacji skóry podrażnionej, reaktywnej czy wymagającej szybkiego ukojenia.

2. Działanie antyoksydacyjne i ochrona przed stresem oksydacyjnym

Polifenole propolisu neutralizują wolne rodniki i ograniczają ich powstawanie pod wpływem UV, ozonu i czynników środowiskowych. Wykazano, że składniki propolisu mogą penetrować warstwę rogową, naskórek, a częściowo również skórę właściwą, co zwiększa realną skuteczność antyoksydacyjną.

3. Wspomaganie procesów regeneracji i gojenia

Publikacje naukowe potwierdzają, że propolis: zwiększa ekspresję kolagenu, ogranicza ilość wolnych rodników w ranach, wspiera przebudowę glikozaminoglikanów odpowiedzialnych za regenerację tkanek. Zatem propolis jest wartościowym składnikiem formulacji regenerujących i ochronnych.

4. Działanie przeciwdrobnoustrojowe

Propolis wykazuje aktywność wobec bakterii (Streptococcus spp., Staphylococcus Spp.), grzybów z rodzaju Candida oraz wybranych patogenów skórnych przez co jest cennym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji skóry problematycznej i podatnej na niedoskonałości.

5. Fotoprotekcja – nowy kierunek zastosowania

Najnowsze badania dotyczące czerwonego propolisu pokazują, że jego ekstrakty mogą zwiększać wartość SPF w kremach oraz wspierać ochronę UVA/UVB. To kierunek szczególnie interesujący w kontekście naturalnych składników aktywnych o działaniu fotoprotekcyjnym.

Propolis w kosmetykach – zastosowanie i efekty pielęgnacyjne

Dzięki szerokiemu spektrum działania propolis znajduje zastosowanie w wielu produktach kosmetycznych

Po pierwsze  – kosmetykach do skóry problematycznej

Efekt przeciwzapalny, antyoksydacyjny i przeciwdrobnoustrojowy wspiera pielęgnację skóry skłonnej do zmian zapalnych.

Po drugie – kosmetykach regenerujących

Propolis wspomaga odbudowę bariery naskórkowej, poprawia komfort skóry podrażnionej i przyspiesza procesy naprawcze.

Po trzecie – preparatach anti-aging

Działanie przeciwutleniające i zdolność redukcji stresu oksydacyjnego czynią z propolisu składnik wspierający spowalnianie procesów fotostarzenia.

Po czwarte – kremach ochronnych i przeciwzapalnych

Dobrze sprawdza się w emulsjach i żelach do skóry narażonej na czynniki środowiskowe.

Po piąte – produktach wspomagających ochronę przeciwsłoneczną

Badania sugerują, że odpowiednio dobrany ekstrakt propolisu może pełnić funkcję aktywnego składnika wzmacniającego SPF.

Aspekty technologiczne – praca z propolisem w formulacji

Z punktu widzenia technologa propolis jest surowcem wymagającym uwagi i staranności. Zmienność składu właściwie uniemożliwia standaryzację ekstraktów. Najczęściej stosuje się ekstrakty etanolowe. Obecność żywic i wosków może wpływać na stabilność produktów kosmetycznych oraz kompatybilność z fazą olejową. Naturalna barwa i charakterystyczny aromat mogą determinować finalne parametry produktu.

Podsumowanie

Podsumowując propolis w kosmetykach to surowiec o potwierdzonym działaniu przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym, regenerującym i przeciwdrobnoustrojowym. Wyniki badań naukowych — od klasycznych opracowań po współczesne przeglądy — potwierdzają jego szerokie możliwości wykorzystania w kosmetologii i technologii kosmetycznej.

Dzięki wysokiej zawartości polifenoli, flawonoidów i estrów kwasów fenolowych propolis wpisuje się w aktualne potrzeby skóry narażonej na stres oksydacyjny, podrażnienia i czynniki środowiskowe. Stosowany w formie standaryzowanych ekstraktów, stanowi wartościowy składnik aktywny nowoczesnych formulacji kosmetycznych.

Literatura

1. Król W, Bankova V, Sforcin JM, Szliszka E, Czuba Z, Kuropatnicki AK. Propolis: Properties, Application, and Its Potential. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2013;2013:1–2.

2. Dikmen Kucuk S. Investigation of potential use of propolis as a biopreservative in natural hair care cosmetics. South African Journal of Botany. listopada 2025;186:599–606.

3. Barros KBNT, Neto EMR, Fonteles MMF. Propolis and its Cosmetic Applications: A Technological Prospection. J Young Pharm. 2019;11(4):350-2

4. Woźniak M, Kwaśniewska-Sip P, Babicka M, Waśkiewicz A, Cofta G, Kędzia B, et al. Skład chemiczny etanolowego ekstraktu z propolisu i jego aktywność biologiczna wobec grzybów pleśniowych. Post Fitoter 2018; 19(2): 86-91

5. M. Valero da Silva*, N. Gomes de Moura Jr, A. Barretto Motoyama, V. Moraes Ferreira, A review of the potential therapeutic and cosmetic use of propolis in topical formulations. J App pharm Sci., 2020;10(1):131–41.